Samuel Cygler

Samuel Cygler urodził się 3 listopada 1898 roku w Będzinie w rodzinie zamożnych Żydów. Po ukończeniu czterech klas szkoły średniej zapisał się na studia malarskie w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie pod kierunkiem Teodora Axentowicza i jednocześnie kontynuował edukację w szkole średniej. W 1920 roku wyjechał do Hamburga, gdzie w Kunstgewerbeschule rozwijał umiejętności z zakresu grafiki i drukarstwa. Po powrocie w 1921 r. wznowił studia na ASP, a w 1923 r. zmienił pisownię nazwiska na Cygler i przeniósł się do Szkoły Głównej Malarstwa, gdzie studiował malarstwo figuralne, grafikę, anatomię i perspektywę u prof. Wojciecha Weiss.

Pierwsze prace poza uczelnią zaprezentował w 1924 r. na wystawie Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych, gdzie wystawił m.in. obraz Fragment kościoła. Wkrótce podjął współpracę z Mojżeszem (Maurycym) Appelbaumem przy dekoracji Będzińskiej Wielkiej Synagogi (1925–1926) oraz z Chaimem Hanftem. W tamtych latach podróżował między Paryżem, Warszawą, Krakowem a Będzinem, aktywnie uczestnicząc w życiu artystycznym. W 1931 r. ponownie przyjechał do Paryża, gdzie poznał Rachelę Ehrlich; po ślubie wyjechali na miesiąc do Wenecji, po czym zamieszkali w Będzinie. Samuel podjął pracę nauczyciela rysunku w gimnazjum im. Fürstenbergów, nie przerywając udziału w wystawach i wystawiania swoich prac.

W 1932 r. brał udział w międzynarodowej wystawie karykatury w wiedeńskim Künstlerhaus, bywał na plenerach w Kazimierzu Dolnym, a następnie wystawiał 60 prac w Salonie Sztuki w Warszawie. Związał się z grupą artystyczną „Blok” i od 1934 r. wystawiał głównie w Krakowie. Po narodzinach córki Tamar (1935) wyjechał do Palestyny w 1936 r., gdzie kontynuował malarstwo i organizował wystawy w Jerozolimie, Tel Awiwie i Hajfie; po pożarze mieszkania wrócił do Polski. W lutym 1939 r. po raz ostatni brał udział w wystawie Związku Żydowskich Artystów Plastyków.

W czasie II wojny światowej, mimo posiadanych w 1943 r. paszportów Hondurasu, nie udało mu się opuścić kraju. Rodzina została wywieziona do getta będzińskiego; 8-letnia Tamara uratowana została przez polską rodzinę. W sierpniu 1943 r. Samuel wraz z rodziną wywieziony został do obozu Auschwitz-Birkenau, a następnie do Mauthausen-Gusen. Mimo pracy dla hitlerowców mógł liczyć na łagodniejsze traktowanie; gdy przed wyzwoleniem obozu otrzymał wiadomość o śmierci rodziny w Auschwitz, popełnił samobójstwo, rozgryzając ampułkę z trucizną.

Cechy malarstwa: był otwarty na nowe prądy, ale w jego twórczości przewijały się elementy obyczajowości żydowskiej, pejzaże miasteczek i ornamenty synagogalne. Malował olejne i akwarele; styl łączył wpływy postimpresjonizmu i kubizmu, a jego prace odzwierciedlają związki z ruchem Jung Idysz. Większość jego twórczości zachowała się w zbiorach Muzeum Zagłębia w Będzinie (sala Samuela Cyglera w pałacu Mieroszewskich) oraz w kolekcjach w Tel Awiwie, Bibliotece Jagiellońskiej, Muzeum Narodowym w Warszawie i Krakowie, a także w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i u prywatnych kolekcjonerów.

Pracownia Cyglera mieściła się przy ulicy Kołłątaja 37 w Będzinie (budynek zniszczono podczas II wojny światowej).

Życie prywatne: całe życie związany z Będzinem; ożenił się w Paryżu z Rachelą Ehrlich, a 14 marca 1935 r. urodziła się im jedyna córka Tamar (Tamar Dror). Tamar po wojnie wyemigrowała do Izraela i napisała pamiętnik A green Parrot.